De opdracht die we teruggaven
Een organisatie vroeg ons vorig jaar een werving te begeleiden voor een nieuwe toezichthouder. In het intakegesprek bleek dat de voorzitter al een kandidaat op het oog had, iemand uit zijn eigen netwerk. Of wij het proces wilden doen, zodat de benoeming draagvlak zou krijgen.
We hebben bedankt. De kandidaat was misschien uitstekend, dat konden we niet eens beoordelen. Maar een werving waarvan de uitkomst al vaststaat is geen werving. Het is een decor, en iedereen die eraan meedoet weet dat.
Dit soort momenten zijn de echte test van integriteit. Er staat geen regel die je overtreedt. Er kijkt niemand mee. En toch voel je precies waar de grens ligt.
Neem de schijn van belangenverstrengeling. Formeel klopte er niets niet aan die voordracht. Maar wat vertel je de drie andere kandidaten die in goed vertrouwen solliciteerden? Wat denkt de subsidiegever die het jaarverslag leest? Vertrouwen raakt al beschadigd op het moment dat er twijfel over je motieven kán ontstaan. Daarom weegt het voorkomen van de schijn net zo zwaar als het voorkomen van verstrengeling zelf.
Of neem afstand. We spraken een toezichthouder die tijdens een bestuurscrisis was ingesprongen en de organisatie daarmee overeind hield. Anderhalf jaar later zat hij nog steeds bij MT-overleggen aan tafel. Met de beste bedoelingen, en precies daardoor kon hij zijn eigenlijke rol niet meer spelen: onafhankelijk toezicht houden op keuzes waar hij inmiddels zelf aan meeschreef. Voeling houden met de organisatie is een opdracht. Erin opgaan is een risico.
En neem meerstemmigheid. In menig raad kennen we de dynamiek: één dominant lid dat het gesprek stuurt, en collega's die bevestigen wat er al ligt. Op papier is dat een voltallige raad. In de praktijk is het één stem met vier echo's.
De gevolgen van niet-integer handelen blijven zelden beperkt tot een deuk in de reputatie. Wie benoemingen uit het eigen netwerk laat komen, krijgt vriendjespolitiek en gesloten circuits. Wie de schijn laat bestaan, verliest kandidaten die niet eens meer solliciteren. Wie tegenspraak niet organiseert, krijgt voorspelbare keuzes: steeds hetzelfde profiel, steeds het bekende. Zo verdwijnt precies de ruimte voor vernieuwing, ondernemerschap en nieuwe perspectieven waar organisaties om vragen.
Integriteit vraagt dus om keuzes die wat kosten. Een opdracht, een relatie, soms omzet. Wij maken die keuzes liever zichtbaar dan dat we ze wegmoffelen. Want elke keer dat een leider zo'n keuze hardop maakt, wordt het voor de rest van de organisatie makkelijker om hetzelfde te doen.
